Izba Pamiątek

Regionalna Izba Pamiątek

W naszej szkole od 30 lat mieści się Regionalna Izba Pamiątek. Inicjatorami jej powstania byli ówczesny kierownik szkoły Albin Pobłocki i historyk z Uniwersytetu Gdańskiego prof. Józef Borzyszkowski, z pochodzenia karsinianin. Przedsięwzięcie to miało stanowić zaczątek muzeum, jakie planowano zorganizować w Karsinie.

Ogółem zbiory nasze, oprócz monet i banknotów, licz± prawie 200 eksponatów i ogromną ilość zdjęć, których nie sposób zaprezentować z powodu braku miejsca. Karsińska Izba Pamiątek ma na celu przede wszystkim gromadzenie eksponatów celem uchronienia ich przed zniszczeniem i zapomnieniem oraz wykorzystywanie owych świadectw przeszłości na lekcjach jako elementów regionalnej historii, stąd zapraszamy nie tylko turystów, ale także nauczycieli i uczniów innych szkół. Regionalna Izba Pamiątek otwarta jest w godzinach pracy szkoły lub po uprzednim zgłoszeniu. 

 

Życie codzienne

Przeważająca część eksponatów to przedmioty używane kiedyś na co dzień w gospodarstwach domowych. Dużą rolę w jadłospisach dawnych mieszkańców wsi odgrywało mleko i jego przetwory, stąd w naszych zbiorach mamy kilka przedmiotów związanych z tym produktem.

Jest to dzbanek do przechowywania mleka, wykonany z drewnianych klepek, spiętych trzema metalowymi obręczami z uchwytem. Do robienia masła służyły kierznie. U nas można obejrzeć kierznię tłuczkową. Posiadamy też drewnianą wagę szalkową do odważania masła. Natomiast do porcjowania i jednocześnie ozdabiania masła używano foremek. Foremki z naszych zbiorów to tzw. stempelkowe, mają bowiem okrągły kształt i wykonane są techniką toczenia. Posiadają wewnątrz na dnie głęboko rzeźbione ornamenty – jedne o motywach roślinno-zwierzęcych, inne geometryczne w postaci rozety.

W każdym gospodarstwie używano też dużo narzędzi służących do przechowywania i obróbki zboża. Wśród naszych eksponatów znajduje się drewniana szufla do zboża, łopata do wsuwania chleba do pieca, łopatka do mąki lub kaszy oraz tzw. cep – narzędzie do ręcznego młócenia zboża. Jest to cep typu kapicowego, złożony z dwóch części – dzierżaka, służącego do trzymania i bijaka, którym uderzano w kłosy rozłożone na klepisku – połączonych skórzanym pasem. Do innych przedmiotów codziennego użytku należą też metalowe sztućce, naczynia porcelanowe i szklane, nosidło do wiader – tzw. szuńdy oraz kołowrotek do przędzenia wełny.
Największym eksponatem naszych zbiorów jest ręcznie malowana skrzynia posagowa.

Rzadkością natomiast były na wsi maszyny do szycia, st±d maszyna firmy Singer z przełomu XIX i XX w. należy do najcenniejszych eksponatów izby. Najliczniej z kolei reprezentowane są żelazka na węgiel. Zasada ich działania polegała na rozgrzaniu dolnej powierzchni żelazka za pomocą wkładanego do wnętrza żarzącego się węgla. Najciekawsze z nich zachowało oryginalną niklową powierzchnię i ozdobny uchwyt. Posiadamy też zbiór lamp naftowych.

default img

 

Sztuka ludowa

W izbie pamiątek prezentujemy też wytwory sztuki ludowej. Należą do nich rzeźby Franciszka Męczykowskiego – rzeźbiarza, gawędziarza i poety w jednej osobie, silnie związanego z ziemią karsińską oraz Władysława Licy – artysty z pobliskich Wdzydz Tucholskich.

Najstarszym eksponatem tej części wystawy jest rzeźba św. Jana pochodząca z klasztoru augustianów w Chojnicach. Do Karsina trafiła w 1816 r., gdzie przez wiele lat znajdowała się w kapliczce.

W Izbie znalazły też swoje miejsce wytwory sztuki plecionkarskiej Władysława Milanowskiego – jednocześnie mistrza prostych, ale trafnych rymowanek, będących odzwierciedleniem ludzkich słabostek i przywar.

Nie sposób nie zwrócić uwagi na oryginalny wytwór tkactwa artystycznego Wandy Nazarczuk. Jest to dywanik ze szmatek i resztek wełny. Kiedyś nie było w Karsinie domu, w którym nie byłoby kolorowych chodników wykonanych przez panią Wandę, trafiały one też do innych miejscowości, a nawet za granicę.

Swoistym rodzajem ludowej działalności artystycznej było na wsi lutnictwo. Znanym karsińskim lutnikiem jest Leon Kiżewski – budowniczy skrzypiec i mandolin. W naszych zbiorach znajduj± się formy do produkcji skrzypiec oraz jedyna zachowana mandolina pana Leona.

default img

 

Monety i banknoty

W osobnej gablocie prezentowana jest wystawa starych monet i banknotów pod nazwą „Pieniądze naszych przodków”. Najstarsza moneta pochodzi z 1821 r., a najstarszy banknot to sturublówka z 1910 r. Wystawa ta liczy 80 eksponatów posegregowanych wg okresów historycznych: zabory, dwudziestolecie międzywojenne, okres II wojny światowej i PRL.

default img

 

O patronach szkoły

Swoje miejsca mają tu również pamiątki po patronie szkoły podstawowej Wincentym Rogali. Są to flet i nuty, a także liczne zdjęcia i teksty znanego lokalnego poety i muzyka, prezentowane na ścianie jednego z korytarzy szkolnych. Posiadamy też odbitki licznych listów, nut, tekstów przemówień i wielu innych pozostałych po W. Rogali dokumentów.

Patronce gimnazjum Rozalii Narloch – ludowej poetce, poświęcona jest tablica pamiątkowa na zewnętrznej ścianie szkoły oraz jedna z gablot w izbie, gdzie można obejrzeć jej zdjęcia, rękopisy i inne dokumenty.

default img

 

Historia szkoły

Oddzielną gablotę zajmują eksponaty związane z przeszłością szkoły. Obejrzeć tu można tabliczkę, która kiedyś pełniła rolę zeszytu, drewniany piórnik z oryginalnymi przyborami do pisania, podręcznik do nauki języka polskiego w klasie VII z 1935 r., kałamarze i przedwojenne zeszyty oraz kroniki szkół z Karsina, Cisewia, Borska i Wdzydz Tucholskich.

Natomiast najstarszym przedmiotem tej części wystawy jest list, wystosowany 16 sierpnia 1872 r. przez władze zaborcze w Kwidzynie do Jana Różyckiego (kierownik karsińskiej szkoły w latach 1879-1910) w sprawie podjęcia pracy.

default img

 

Organizacje społeczne

Na jednej ze ścian umieszczono siedem sztandarów (wraz z szarfami), będących dowodami bogatego życia społeczno-kulturalnego mieszkańców dawnego Karsina. Najstarszy z nich, pochodzący sprzed I wojny światowej, należał do Kółka Rolniczego, założonego w 1862 r. Organizacja ta to jedna z pierwszych tego typu na Pomorzu. W 1912 r. powstało w Karsinie Towarzystwo Śpiewu „Harmonia”. Jego celem było pielęgnowanie polskiego języka, pieśni i muzyki w czasie zagrożeń germanizacyjnych. Zachowało się pamiątkowe zdjęcie członków towarzystwa. Sztandar tej organizacji ufundowany został w 1930 r. Z tego samego okresu pochodzą też dwa sztandary Towarzystwa Powstańców i Wojaków – proendeckiej organizacji paramilitarnej, skupiającej byłych wojskowych oraz sztandar Katolickiego Stowarzyszenia Robotników – organizacji grupującej robotników rolnych i leśnych.

default img

 

Książki i czasopisma

Osobną grupę zbiorów stanowią książki i czasopisma, spośród których na uwagę zasługuje książka do nabożeństwa z 1879 r., „Modlitewnik dla młodzieży” z 1923 r. oraz niemieckojęzyczny „Mały katechizm katolicki” („Kleiner Katholicher Katechismus”) z kolorowymi ilustracjami, wydany w Berlinie w 1939 r., a także przedwojenne pisemka katolickie: „Posłaniec Serca Jezusowego”, „Posłaniec św. Rodziny”, „Mały Apostoł” oraz pięć roczników (1907-1912) „Rozmów Niedzielnych”, dodatku do czasopisma „Życie Świętych”. Te ostatnie znalezione zostały na strychu jednego z karsińskich domów.

default img

 

Dzieje Karsina i okolicy

Początkom szkoły w Karsinie poświęcona została wystawa planszowa. Informacje tu zawarte sięgają roku 1816, kiedy to w wynajętej izbie założono pierwszą szkołę. Dopiero w latach 1850-58 powstał w Karsinie budynek szkolny, który jednak pod koniec XIX w. okazał się za mały. Wybudowane wówczas dwa nowe budynki istnieją i służą uczniom do dzisiaj, będąc już obiektami zabytkowymi. Z końca XIX w. pochodzą dwa przepiękne kasztanowce, rosnące na dziedzińcu szkoły nr 1, uznane za zabytki przyrody.

Kolejna wystawa planszowa informuje o dziejach Karsina. Warto przeczytać zaprezentowane tu wiadomości, gdyż Karsin to wieś o bogatej historii, sięgającej korzeniami do czasów sprzed naszej ery. świadczą o tym najstarsze eksponaty izby, jakimi są toporki kamienny i rogowe, pochodzące z młodszej epoki kamienia, zwanej neolitem (3500-1700 r. p.n.e), znalezione w okolicach Mniszka.

W galerii znanych karsiniaków obok artystów ludowych Franciszka Męczykowskiego, Władysława Milanowskiego, Wandy Nazarczuk i Leona Kiżewskiego widnieją portrety Narcyza Bonina – autora karsińskiej kroniki, Rozalii Narloch – zasłużonej nauczycielki i poetki zwanej Konopnicką Kaszub, ks. Bolesława Knittera – autora pierwszej monografii o dziejach okolicy i Zygmunta Narlocha-Narskiego – pochodzącego z Karsina poety.

Kolejna plansza na tej ścianie to plastyczny obraz zwiąków Karsina z Pomorzem i Kaszubami autorstwa Zofii i Ryszarda Nałęcz-Jaweckich z Wdzydz Tucholskich.

Prezentujemy też wystawę widokówek z naszych okolic, stare dokumenty, wśród nich listy, świadectwa, dyplomy, pamiątki ślubne i pierwszokomunijne oraz zbiór zdjęć pt. „Mieszkańcy Karsina i okolicy w XX wieku”, spośród których większość pochodzi z prywatnych zbiorów wspomnianego już tu Leona Kiżewskiego – jedynego kiedyś we wsi fotografa. Dzięki panu Kiżewskiemu posiadamy też dużą ilość szklanych negatywów fotograficznych.

default img